What is a shooting star? A grain of dust burning up 100 km above you

A shooting star is one of the few pieces of astronomy you can see with no equipment at all: a thin white line that crosses the night sky and is gone before you can point at it. In Japanese it is nagareboshi, written with the characters for "flow" and "star", and the more technical word is ryuusei.

The name is misleading. No star is falling. What you see is a meteoroid — a fragment of rock or dust orbiting the Sun — running into the Earth's atmosphere. Most of them are astonishingly small. A typical one is the size of a grain of sand and weighs less than a gram, which is smaller and lighter than a single grain of rice.

The reason something that tiny can outshine the stars is speed. Meteoroids enter the atmosphere at somewhere between about 11 and 72 kilometres per second. At that speed the air in front of the grain cannot get out of the way, so it is violently compressed and heated to thousands of degrees. The grain vaporises, and the air along its path is stripped of electrons and glows. That glowing column of air, not the grain itself, is most of what you actually see. It usually happens around 100 kilometres up and lasts under a second. A rare large fragment burns brighter than the planets and is called a fireball, or kakyuu in Japanese.

Some nights are far better than others. When a comet loops around the Sun it leaves a trail of dust along its orbit, and if the Earth crosses that trail at the same point every year, you get a meteor shower. The famous mid-August shower can deliver dozens of meteors an hour under a dark sky. Almost everything burns up completely, but occasionally a fragment survives to the ground as a meteorite — Japan's most recent confirmed fall landed in Narashino, Chiba Prefecture, in 2020.

This article comes in six versions, one for each school grade from 1 to 6, with furigana and full translations.

Sao băng là một trong số rất ít hiện tượng thiên văn bạn xem được mà không cần bất kỳ dụng cụ nào: một vạch trắng mảnh lướt qua bầu trời đêm và tắt trước khi bạn kịp chỉ tay. Tiếng Nhật gọi nó là nagareboshi, viết bằng chữ "chảy" và chữ "sao"; từ chuyên môn hơn là ryuusei.

Cái tên gây hiểu lầm. Không có ngôi sao nào rơi cả. Thứ bạn thấy là một hạt thiên thạch — mẩu đá hoặc hạt bụi đang quay quanh Mặt Trời — lao vào bầu khí quyển Trái Đất. Phần lớn chúng nhỏ đến mức khó tin: cỡ một hạt cát và nặng chưa tới một gram, tức là còn nhỏ và nhẹ hơn một hạt gạo.

Lý do một thứ bé như vậy lại sáng hơn cả các vì sao nằm ở tốc độ. Hạt thiên thạch lao vào khí quyển với vận tốc khoảng 11 đến 72 km mỗi giây. Ở tốc độ đó, lớp không khí phía trước không kịp tránh đường, nên bị nén mạnh và nóng lên tới hàng nghìn độ. Hạt bụi bốc hơi, còn không khí dọc đường bay của nó bị mất electron và phát sáng. Chính cột không khí phát sáng ấy — chứ không phải bản thân hạt bụi — mới là phần lớn thứ bạn nhìn thấy. Chuyện này thường xảy ra ở độ cao chừng 100 km và kéo dài chưa tới một giây. Một mảnh lớn hiếm hoi có thể sáng hơn cả các hành tinh, và được gọi là cầu lửa, tiếng Nhật là kakyuu.

Có những đêm đẹp hơn hẳn những đêm khác. Khi một sao chổi vòng quanh Mặt Trời, nó để lại một dải bụi dọc quỹ đạo; nếu mỗi năm Trái Đất đều băng qua dải bụi ấy ở cùng một điểm, ta có mưa sao băng. Trận mưa sao băng nổi tiếng giữa tháng Tám có thể cho vài chục vệt mỗi giờ khi trời đủ tối. Gần như tất cả đều cháy hết, nhưng thi thoảng một mảnh sống sót tới mặt đất và trở thành thiên thạch — lần rơi được xác nhận gần nhất ở Nhật là tại Narashino, tỉnh Chiba, năm 2020.

Bài này có 6 phiên bản theo cấp lớp 1–6, có furigana và bản dịch đầy đủ.